સંત જનાબાઈની વાર્તા: જ્યારે ભગવાન વાસણ માંજવા આવ્યા!
પ્રસ્તાવના (શરૂઆતમાં ગ્રુપનું ધ્યાન ખેંચવા માટે)
"વિચારો કે કોઈ વ્યક્તિ ભગવાનની એટલી નજીક હોય કે ભગવાન માત્ર તેની પ્રાર્થના જ ન સાંભળે, પણ તેના ઘરે આવીને કચરો-પોતું કરે, વાસણ માંજે અને અનાજ દળવામાં પણ મદદ કરે! આ કોઈ હિમાલયમાં તપ કરતા મહાન સાધુની વાર્તા નથી, પણ મહારાષ્ટ્રના પંઢરપુરની એક સામાન્ય દાસી 'જનાબાઈ'ની વાર્તા છે, જેમણે પોતાની સાચી ભક્તિથી બ્રહ્માંડના નાથ વિઠ્ઠલ (શ્રીકૃષ્ણ)ને પોતાના ઘરના કામ કરવા મજબૂર કરી દીધા હતા."
૧. અનાથ બનેલી નાની 'જની'
જનાબાઈનો જન્મ મહારાષ્ટ્રના એક ગરીબ પરિવારમાં થયો હતો. તે જ્યારે ખૂબ નાની હતી, ત્યારે તેના માતા-પિતા તેને પંઢરપુરના પ્રખ્યાત વિઠ્ઠલ મંદિરે દર્શન કરવા લઈ ગયા હતા. વિઠ્ઠલના દર્શન કરતા જ નાની જનીના મનમાં ભગવાન પ્રત્યે અખંડ પ્રેમ જાગી ગયો. પણ કમનસીબે, તેના થોડા જ સમયમાં તેના માતા-પિતાનું અવસાન થયું.
અનાથ થયેલી આ બાળકીને મહાન સંત સંત નામદેવના પિતા દામશેઠ પોતાના ઘરે લઈ આવ્યા. જનાબાઈ નામદેવના ઘરમાં એક દાસી તરીકે નહીં, પણ પરિવારના સભ્ય તરીકે મોટી થઈ. નામદેવ ભગવાનના સુંદર ભજનો (અભંગો) લખતા, જ્યારે જનાબાઈ ઘરનું ભારે કામ કરતી—જેમ કે વાસણ સાફ કરવા, કપડાં ધોવા અને છાણના છાણિયા (છાણા) થાપવા.
૨. સવારની એ ઘંટી અને ભગવાનનો સાથ
જેમ જેમ વર્ષો વીતતા ગયા, જનાબાઈની ભક્તિ ગાઢ થતી ગઈ. ઘરના અવિરત કામોને કારણે તેમની પાસે શાંતિથી માળા ફેરવવાનો સમય નહોતો. એટલે તેમણે મન સાથે એક કરાર કર્યો: 'હું જે પણ કામ કરીશ, તે ભગવાનની પૂજા સમજીને જ કરીશ.'
દરરોજ સવારે ૪:૦AX વાગ્યે (બ્રહ્મમુહૂર્તમાં) જનાબાઈએ ભારે પથ્થરની ઘંટી પર અનાજ દળવા બેસવું પડતું. એક યુવાન સ્ત્રી માટે આ ખૂબ જ થકવી નાખતું કામ હતું. ઘંટી ફેરવતા ફેરવતા જનાબાઈ વિઠ્ઠલ માટે પોતે રચેલા અભંગો ગાતી.
એક શિયાળાની કડકડતી ઠંડી સવારે, જનાબાઈ ખૂબ થાકેલી હતી, તેના હાથમાં ફોલ્લા પડી ગયા હતા. રડતા રડતા તે ઘંટી ફેરવી રહી હતી. અચાનક તેને ભાસ થયો કે ઘંટીના હાથા પર તેના હાથની ઉપર કોઈએ પોતાનો હાથ મૂક્યો છે. તેણે નજર ઊંચી કરીને જોયું તો સાક્ષાત પ્રભુ વિઠ્ઠલ, માથે મુગટ પહેરીને, મંદ-મંદ હસી રહ્યા હતા!
ભગવાન તેમને સ્વર્ગમાં લઈ જવા નહોતા આવ્યા, પણ તેમની સામે બેસીને ઘંટી ફેરવવામાં મદદ કરવા આવ્યા હતા! એ દિવસ પછી, જ્યારે પણ જનાબાઈનું કામ વધી જતું, વિઠ્ઠલ દોડી આવતા. તે જનાબાઈ સાથે કચરો વાળતા, છાણા થાપતા અને કપડાં પણ ધોઈ આપતા.
૩. સોનાના હાર અને ધાબળાનો ચમત્કાર
પંઢરપુરના લોકોને નવાઈ લાગવા માંડી કે જનાબાઈનું કામ આટલું જલ્દી કેવી રીતે પૂરું થઈ જાય છે અને તેનું ઘર આટલું કેમ ચમકે છે? એક રાત્રે કામ કરતાં કરતાં ઘણું મોડું થઈ ગયું, એટલે વિઠ્ઠલ ભગવાન જનાબાઈની ઝૂંપડીમાં જ સુઈ ગયા.
સવારે વહેલા ઉતાવળમાં ભગવાન મંદિર તરફ ભાગ્યા જેથી પૂજારીઓને ખબર ન પડે. પણ ઉતાવળમાં વિઠ્ઠલ પોતાનો કિંમતી સોનાનો હાર જનાબાઈની ઝૂંપડીમાં ભૂલી ગયા અને જનાબાઈનો જૂનો, ફાટેલો ધાબળો ઓઢીને મંદિરમાં મૂર્તિની જગ્યાએ ગોઠવાઈ ગયા!
સવારે જ્યારે પૂજારીઓએ મંદિર ખોલ્યું, તો તેઓ ચોંકી ગયા. ભગવાનના ગળામાં સોનાનો હાર નહોતો અને તેના બદલે એક ફાટેલો ધાબળો હતો! શોધખોળ કરતાં હાર જનાબાઈની ઝૂંપડીમાંથી મળ્યો. લોકોએ જનાબાઈ પર ચોરીનો આક્ષેપ લગાવ્યો અને તેમને સજા કરવા માટે નદી કિનારે એક લાકડાના સ્તંભ સાથે બાંધી દીધા.
જનાબાઈએ પોતાનો કોઈ બચાવ ન કર્યો. તેમણે બસ આંખો બંધ કરી, મંદિર તરફ જોયું અને ગાયું: "હે વિઠ્ઠલ, જો આ જ તારી ઈચ્છા હોય, તો મને મંજૂર છે."
જેવા સૈનિકોએ સજા આપવા માટે હથિયાર ઉગામ્યા, ત્યાં જ એક મોટો ચમત્કાર થયો. જે લાકડાના સ્તંભ સાથે જનાબાઈ બંધાયેલા હતા, તે સ્તંભ સાક્ષાત સોનાનો બની ગયો અને લોખંડની સાંકળો ફૂલની માળાની જેમ તૂટીને નીચે પડી ગઈ! આ જોઈને પૂજારીઓ અને નગરજનો જનાબાઈના પગમાં પડી ગયા. તેમને સમજાયું કે જનાબાઈએ ભગવાનનો હાર નહોતો ચોર્યો, પણ ભગવાને જનાબાઈનું દિલ ચોરી લીધું હતું.
ઉપસંહાર (વાર્તાનો અંત લાવવા માટે)
"મિત્રો, સંત જનાબાઈની વાર્તા આપણને એ શીખવે છે કે ભગવાનને પામવા માટે સંસાર છોડવાની, જંગલમાં જવાની કે મોટી-મોટી પૂજાઓ કરવાની જરૂર નથી.
જનાબાઈ કહેતા: 'હું કચરો વાળું છું તો તેમાં પણ મારો વિઠ્ઠલ છે, હું વાસણ માંજું છું તો તેમાં પણ મારો ભગવાન છે.' જો આપણે આપણું રોજિંદું કામ પૂરી ઈમાનદારી, પ્રેમ અને સમર્પણથી કરીએ, તો આપણું સામાન્ય જીવન પણ પવિત્ર બની જાય છે. ધન્યવાદ!"
